Naslovna / BiH / Mekteb ibtidaija u Stocu: Kako izgledaju naši zaštićeni kulturno-historijski spomenici

Mekteb ibtidaija u Stocu: Kako izgledaju naši zaštićeni kulturno-historijski spomenici

Svaki naš grad u sebi krije veliko kulturno-historijsko bogatstvo, ali je malo onih koji imaju toliko toga pokazati kao što je to Stolac.

Pored nekih zaista divnih, obnovljenih starih zdanja u Stocu, ugledali smo i jednu zgradu koja i pored krajnje devastacije ne može ostati neprimijećena. Iza zaraslog dvorišta i stabala crnogorice krije se jedan poseban mekteb ili, što bi u Hercegovini rekli, mejtef.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine 7. oktobra 2003. godine proglasila je Mekteb ibtidaija u Stocu nacionalnim spomenikom. Tom istom odlukom Vlada Federacije Bosne i Hercegovine dužna je osigurati pravne, naučne, tehničke, administrativne i finansijske mjere za zaštitu, konzervaciju, prezentaciju i rehabilitaciju nacionalnog spomenika. Kako to u praksi izgleda najbolje govore fotografije koje je prije desetak dana snimila naša ekipa u Stocu.

Zgrada Mekteba ibtidaija se nalazi u samom centru Stoca neposredno uz graditeljsku cjelinu Čaršijske džamije, Čaršije u Stocu i zgrade osnovne škole. Podaci o školstvu u Stocu u 19. vijeku, posebno u doba turske vladavine, veoma su oskudni i fragmentarni, navodi se u obrazloženju pomenute odluke.

Osvajanjem ovih prostora i širenjem islama kod dijela stanovništva, Turska država je donosila i jedan novi duhovni utjecaj, čiji je temelj počivao na islamskom učenju. Preduslov za širenje i učvršćenje nove religije ležao je u poznavanju osnovnih elemenata pismenosti te se nametala potreba podizanja i širenja školskog sistema. Istovremeno, s obzirom na sastav stanovništva i postojanje drugih konfesija, otvarane su i druge škole konfesionalnog karaktera.

Kakva je to zapravo građevina bila

Početni stepen širenja školske mreže kod muslimana u to doba predstavljao je sibjan mekteb. Do kraja 19. vijeka u Stocu je bilo sedam sibjan mekteba, mekteb ibtidaija, ruždija (medresa) i muslimanska čitaonica (kiraethana). Sibjan mektebi su se uglavnom nalazili uz džamije: Čaršijsku džamiju (Sultan-Selimovu), Ćuprijsku džamiju (džamiju hadži Alije Hadžisalihovića) i Uzinovićku džamiju (džamiju Ismail-kapetana Šarića), a tri su mekteba bila u privatnim kućama: Rizvanbegovića u Begovini, Jusufa Dervoza u Zagrad-mahali i Ibrahim-age Šarića u Čaršiji. Veiši stepen školovanja, nakon sibjan mekteba, predstavljale su medrese i ruždije.

Austrougarska vlast zatiče postojeći školski sistem u lošem stanju i već 1879. godine donosi odredbe o organizaciji osnovnih škola, a 1880. godine se otvara mreža osnovnih škola, uz koje, u isto vrijeme, djeluju i privatne i konfesionalne škole. Kao posljedica reformi sistema, koje provodi Zemaljska vlada, utemeljuje se 1894. godine, u dogovoru s Vakufskim povjerenstvom u Sarajevu, reformirani mekteb, takozvani mekteb ibtidaija.

Za prvi mekteb ibtidaiju u Stocu Mehmed ef. Šarić je dao svoj konak i obavezao se da će predavati krasnopis. Prema navodima historijskih izvora može se nedvojbeno zaključiti da je prvi mekteb ibtidaija u Stocu utemeljen 1894. godine.
Mekteb ibtidaija je bio u funkciji vjersko-školske ustanove do 1959. godine. U periodu od 1959. do 1960. godine bio je izuzet za potrebe Saveza socijalističkog narodnog odbora (SSNO) i u tom periodu postaje Narodni univerzitet.

Godine 1974. objekat se ponovno vraća u posjed Islamske zajednice koja ga, zbog nedostatka školskog prostora, ustupa na korištenje Osnovnoj školi, a potom Auto-moto društvu. Godine 1989/90. Islamska zajednica ponovno dolazi u posjed dobra, a privremeni korisnici ga napuštaju. Islamska zajednica u prostorijama Mekteba smješta biblioteku, čitaonicu i čajnu kuhinju. Tokom posljednjeg rata, objekt je znatno oštećen.

Pseudomaurski stil nije dominantan u Stocu

Mekteb ibtidaija građen je u pseudomaurskom stilu, u njegovoj skromnijoj, kako se navodi, provincijskoj formi. Ipak, neupitna je njegova elegantna struktura i ljepota ukrasa koji se još uvijek naziru na ovoj danas devastiranoj građevini. Zanimljivo je primijetiti da pseudomaurski stil, koji je dominantan po našim gradovima, u Stocu nije toliko prisutan.

Objekat je građen na dvije etaže, kamenom i s bogatim ukrasima na prednjoj fasadi, istaknutim prozorima i dominantnim ulaznim vratima.

Opis devastacije objekata u Odluci iz 2003. godine ne razlikuje se previše od stanja zabilježenog našim fotoaparatom skoro četrnaest godina kasnije. Samo je vrijeme dodatno učinilo svoje.

(klix.ba)

Komentari koji slijede su privatna mišljenja autora i ne odražavaju stavove redakcije portala Kakanj Info. Komentarišite članak pristojno i u skladu s etičkim normama javnog obraćanja! Redakcija Kakanjinfo.com zadržava pravo da neprimjerene komentare bez upozorenja obriše, a u slučaju ponavljanja ili težih prekršaja i onemogući autora da nastavi komentarisanje!

o A.K. / kakanjinfo.com

Pogledaj i

Izgrađeni Blok 8 TE Kakanj će imati veću snagu od planirane! Bitnija liderska pozicija EP od zdravlja stanovništva???

Radni vijek pogona Blokova 3 i 4 u TE Tuzla je istekao, ali oni još …